بوم مدل کسب و کار یک تکنیک است که به شما کمک می‌کند ایده‌ی استارتاپی خود را به عملیات واقعی تبدیل کنید، یا مدل کسب و کار فعلی خود را بهبود بخشید. اگر احساس می‌کنید که نمی‌دانید از کجا شروع کنید یا از نوشتن طرح کسب و کار خود مایوس شده‌اید، بوم مدل کسب و کار می‌تواند راهنمایی شما باشد. در ادامه، به شما مفهوم بوم مدل کسب و کار را توضیح می‌دهیم، انواع مختلف آن را بررسی می‌کنیم و روش طراحی آن را با شما به اشتراک می‌گذاریم.

بوم مدل کسب و کار چیست؟

قبل از هر گونه اقدامی مانند ایجاد وب‌سایت و تهیه درگاه پرداخت آنلاین برای راه‌اندازی یک کسب و کار، بهتر است ابتدا بوم مدل کسب و کار خود را طراحی کنید. اما چه معنایی دارد؟

یک مدل کسب و کار به سادگی یک طرح است که توضیح می‌دهد چگونه یک کسب و کار قصد درآمدزایی دارد. این مدل شرح می‌دهد که مشتریان شما چه کسانی هستند، چگونه ارزش خاصی را به آنها ارائه می‌دهید و جزئیات مربوط به تأمین مالی را مشخص می‌کند. بوم مدل کسب و کار (Business Model Canvas) یا به اختصار BMC به شما این امکان را می‌دهد که این اجزای مختلف را در یک صفحه مشخص کنید.

بوم مدل کسب و کار یک ابزار مدیریت استراتژیک است که به شما این امکان را می‌دهد که ایده یا مفهوم کسب و کار خود را تجسم و ارزیابی کنید. جدولی یک صفحه‌ای که شامل ۹ بخش است و عناصر اساسی یک کسب و کار را نشان می‌دهد.

بوم مدل بیزینس با ارائه یک روش بسیار ساده‌تر برای درک عناصر اصلی مختلف یک کسب و کار، نسبت به طرح تجاری سنتی که در چندین صفحه تهیه می‌شود، برتری دارد. یک نوع دیگر از بوم مدل به نام بوم ناب (Lean Canvas) وجود دارد که بیشتر توسط استارتاپ‌ها استفاده می‌شود، اما بوم مدل کسب و کار از آن جامع‌تر است.

روش طراحی بوم مدل کسب و کار

برای طراحی بوم مدل کسب و کار، باید با بخش‌های مختلف بوم و روش پر کردن آنها آشنا باشیم. سمت راست بوم بر روی مشتری یا بازار (عوامل خارجی که تحت کنترل شما نیستند) تمرکز دارد، در حالی که سمت چپ بوم بر روی تجارت (عوامل داخلی که بیشتر تحت کنترل شما هستند) تمرکز دارد. در وسط، ارزش پیشنهادی خود را مشخص می‌کنید که نشان دهنده مبادله ارزش بین تجارت شما و مشتریان شما است.

۹ بخش بوم مدل کسب و کار چیست؟

در بوم مدل کسب و کار، ۹ بخش مهم وجود دارد. هنگامی که شما بوم مدل کسب و کار خود را پر می‌کنید، لازم است در مورد هر یک از این عناصر فکر کنید، تحقیق کنید و ایده‌پردازی نمایید. سپس می‌توانید داده‌های به دست آمده را در بخش‌های متناظر در بوم قرار دهید.

بخش اول بوم مدل کسب و کار: بخش مشتریان

این دسته‌ها شامل افراد یا شرکت‌هایی هستند که هدف شما فروش محصولات یا خدماتتان به آنها است. با تقسیم‌بندی مشتریان بر اساس ویژگی‌های مشترک مانند محل زندگی، جنسیت، سن، الگوهای رفتاری، علایق و غیره، شما قادر خواهید بود به نیازهای آنها به شکل بهتری پاسخ دهید، به ویژه با ارائه راه‌حل‌هایی سفارشی.

با تحلیل دقیق از بخش‌های مختلف مشتریان خود، شما می‌توانید تشخیص دهید که به چه گروه‌هایی باید خدمت‌رسانی کنید و از کدام گروه‌ها باید صرف‌نظر کنید. بخش‌های متفاوتی از مشتریان وجود دارند که مدل کسب و کار شما می‌تواند روی آنها متمرکز شود.

بخش دوم بوم مدل کسب و کار: ارزش پیشنهادی

ارزش پیشنهادی بخش اصلی است که در قلب بوم مدل کسب و کار قرار دارد و نشانگر راه‌حل (محصول یا خدمات) منحصربه‌فرد شما برای مشکلی است که بخش مشتری با آن روبرو است یا برای بخش مشتری ارزش ایجاد می‌کند. ارزش پیشنهادی باید به طور منحصربه‌فرد باشد یا باید با رقبای شما متفاوت باشد. اگر محصولی جدید را ارائه می‌دهید، باید نوآورانه و با توانایی تخریبی باشد. و اگر محصولی را ارائه می‌دهید که از قبل در بازار موجود است، باید با ویژگی‌ها و امتیازات جدید برجسته شود. ارزش‌های پیشنهادی می‌توانند به صورت کمی (قیمت و سرعت خدمات) یا کیفی (نوع طراحی یا تجربه مشتری) باشند.

بخش سوم : ارتباط با مشتری

شما باید نحوه برقراری ارتباط و تعامل خود با گروه‌های مختلف مشتریان در طول فرآیند کسب و کار خود را تعریف کنید. روش‌های گوناگونی برای ارتباط با مشتریان وجود دارد.

  • ارتباط مستقیم: در این روش، شما از طریق روش‌هایی مانند ملاقات حضوری، ایمیل، تماس تلفنی یا سایر روش‌های ارتباطی با مشتریان خود در ارتباط هستید.
  • ارتباط اختصاصی: در این سبک، شرکت برای هر مشتری یک نماینده اختصاصی تعیین می‌کند تا ارتباطات را مدیریت کند.
  • خدمات خودخدمتی: در این روش، شما مستقیماً با مشتری ارتباط برقرار نمی‌کنید، اما امکانات و ابزار لازم را برای کمک به خودشان فراهم می‌کنید.
  • خدمات خودکار: این روش شامل استفاده از فرآیندها یا دستگاه‌های خودکار برای کمک به مشتریان در انجام خدمات می‌باشد.
  • جوامع مشتری: شامل ایجاد گروه‌های آنلاین می‌شود که در آن مشتریان می‌توانند در رفع مسائل مربوط به محصول یا خدمات یکدیگر را یاری کنند.
  • همکاری مشتری: در این مدل، شرکت‌ها به مشتریان خود اجازه می‌دهند تا در طراحی یا توسعه محصول نقش داشته باشند. به عنوان مثال، یوتیوب به کاربران خود امکان می‌دهد تا محتوایی را برای مخاطبان خود ایجاد کنند.

بخش چهارم بوم مدل کسب و کار: کانال توزیع

این بخش به توضیح نحوه ارتباط شرکت شما با مشتریان می‌پردازد. کانال‌ها نقاط ارتباطی هستند که به مشتریان این امکان را می‌دهند تا با شرکت شما ارتباط برقرار کنند.

کانال‌ها نقش مهمی در افزایش آگاهی از محصولات یا خدمات شما در میان مشتریان و ارائه ارزش‌های پیشنهادی به آنها دارند. همچنین از کانال‌ها می‌توان برای فراهم آوردن امکان خرید محصولات یا خدمات و ارائه خدمات پس از خرید به مشتریان استفاده کرد. دو نوع کانال وجود دارد:

  1. کانال‌های متعلق به شرکت: این شامل وب‌سایت شرکت، رسانه‌های اجتماعی شرکت، بخش فروش و غیره می‌شود.
  2. کانال‌های شرکا: این شامل وب‌سایت‌های متعلق به شرکا، توزیع عمده، خرده‌فروشی و غیره می‌شود.

بخش پنجم: جریان های درآمدی

جریان‌های درآمدی منابعی هستند که از طریق آن‌ها یک شرکت از فروش محصولات یا ارائه خدمات به مشتریان درآمد ایجاد می‌کند. در این قسمت، شما باید روش‌هایی که از طریق آن‌ها از ارزش پیشنهادی خود سود می‌برید را توضیح دهید.

روش‌های مختلفی برای کسب درآمد وجود دارد:

  1. فروش مستقیم: درآمد حاصل از فروش مستقیم حقوق مالکیت یک محصول به خریدار.
  2. هزینه استفاده: کسب درآمد از طریق دریافت هزینه برای استفاده از محصول یا خدمات شما.
  3. اشتراک: درآمد حاصل از ارائه دسترسی منظم و مداوم به محصول یا خدمت مورد نظر.
  4. اجاره: وقتی مشتریان برای استفاده انحصاری از یک دارایی برای مدت مشخص هزینه می‌پردازند.
  5. مجوز: کسب درآمد از اعطای حق استفاده از دارایی‌های معنوی شرکت.
  6. کارمزد کارگزاری: درآمد حاصل از ایفای نقش واسطه بین دو یا چند طرف.
  7. تبلیغات: درآمد حاصل از فراهم کردن فضای تبلیغاتی برای معرفی محصول، خدمت یا نام تجاری مشتریان در پلتفرم‌های متعلق به شرکت.

بخش ششم بوم مدل کسب و کار: فعالیت های کلیدی

برای رسیدن به اهداف تجاری خود، چه فعالیت‌ها یا وظایف کلیدی باید انجام شود؟ در این قسمت، لازم است تمامی فعالیت‌های مهم و اساسی که برای پیشبرد کسب‌وکارتان نیاز است را مشخص کنید.

این فعالیت‌های حیاتی باید به گونه‌ای باشند که به تحقق بخشیدن به ارزش‌های پیشنهادی شما، دستیابی به مخاطبان و مشتریان هدف و نگهداری روابط موجود با آن‌ها و همچنین ایجاد درآمد کمک کنند. به طور کلی، سه دسته اصلی از فعالیت‌های کلیدی وجود دارد:

  1. تولید: شامل فرایندهای طراحی، ساخت و عرضه محصول با کیفیت بالا یا در مقادیر مورد نیاز.
  2. حل مسئله: شناسایی و پیدا کردن راه‌حل‌های نوآورانه برای مشکلات مخصوصی که مشتریان مواجه هستند.
  3. بستر/شبکه: ساخت و نگهداری از پلتفرم‌ها، مانند کاری که مایکروسافت با ایجاد سیستم‌عاملی مطمئن برای پشتیبانی از محصولات نرم‌افزاری طرف‌های ثالث انجام می‌دهد.

بخش هفتم بوم مدل کسب و کار: منابع اصلی

در این قسمت، شما نیاز دارید تا منابع اساسی یا عناصر ضروری که برای اجرای فعالیت‌های کلیدی خود و خلق ارزش‌های پیشنهادی‌تان ضروری هستند را فهرست کنید. منابع کلیدی به چند دسته تقسیم می‌شوند:

  • نیروی انسانی (تیم و کارکنان)
  • منابع مالی (بودجه نقدی، امکانات اعتباری و غیره)
  • منابع فکری (برند، پتنت‌ها، حقوق مالکیت فکری)
  • منابع فیزیکی (تجهیزات، موجودی کالا، املاک و مستغلات)

بخش هشتم : شرکای کلیدی

شرکای کلیدی به شرکت‌ها یا سازمان‌هایی اشاره دارد که با شما در اجرای فعالیت‌های اصلی کسب‌وکارتان همکاری می‌کنند. این همکاری‌ها عمدتاً به منظور کاهش ریسک‌ها و بهره‌برداری مؤثر از منابع صورت می‌گیرند.

مختلف انواع شراکت‌های کلیدی عبارتند از:

  • اتحاد استراتژیک: همکاری بین شرکت‌هایی که رقیب یکدیگر نیستند.
  • رابطه همکاری: همکاری استراتژیک و معمولاً بلندمدت بین شرکت‌های مختلف.
  • مشارکت‌های مشترک: شکل‌گیری یک کسب‌وکار جدید توسط دو یا چند شرکت به صورت مشترک.

 

بخش نهم بوم مدل کسب و کار: ساختار هزینه

در این قسمت، باید کلیه هزینه‌هایی که برای عملیاتی کردن مدل کسب‌وکارتان لازم است را شناسایی و ثبت کنید. این شامل هزینه‌های مرتبط با توسعه و ارائه ارزش‌های پیشنهادی، ایجاد منابع درآمدی، و نگهداری روابط مشتریان می‌شود. پس از تعیین منابع اصلی، فعالیت‌های کلیدی و شرکای استراتژیک، برآورد هزینه‌ها ساده‌تر خواهد بود.

جمع بندی

پس از اتمام کار بر روی بوم مدل کسب‌وکارتان، می‌توانید این مدل را با اعضای سازمان و ذی‌نفعان به اشتراک گذارید تا نظرات و پیشنهادات آن‌ها را جویا شوید. توجه داشته باشید که بوم مدل کسب‌وکار شما یک سند پویا است و باید به طور مداوم بازنگری و به‌روزرسانی شود تا اطمینان حاصل شود که همچنان دقیق، معتبر و مؤثر باقی مانده است. در نهایت، با ایجاد یک وب‌سایت و فراهم کردن امکانات پرداخت آنلاین، می‌توانید مراحل راه‌اندازی کسب‌وکار خود را آغاز کنید.گروه پلاس در این مقاله سعی داشت تا شما را با بوم مدل کسب و کار و موارد آن آشنا کند ، برای راه اندازی استارت آپ خود با تماس بگیرید.